تمثیل قرآنی تقوا در بیان امام صادق علیه السلام
189 بازدید
تاریخ ارائه : 2/17/2014 10:13:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام:‏« التَّقْوَى عَلَى ثَلَاثَةِ أَوْجُهٍ؛ تَقْوَى بِاللَّهِ وَ هُوَ تَرْكُ الْخِلَافِ فَضْلًا عَنِ الشُّبْهَةِ وَ هُوَ تَقْوَى خَاصِّ الْخَاصِّ، وَ تَقْوَى مِنَ اللَّهِ تَعَالَى وَ هُوَ تَرْكُ الشُّبُهَاتِ فَضْلًا عَنِ الْحَرَامِ وَ هُوَ تَقْوَى الْخَاصِّ، وَ تَقْوَى مِنْ خَوْفِ النَّارِ وَ الْعِقَابِ وَ هُوَ تَرْكُ الْحَرَامِ وَ هُوَ تَقْوَى الْعَامِّ، وَ مَثَلُ التَّقْوَى كَمَاءٍ يَجْرِي فِي نَهَرٍ، وَ مَثَلُ هَذِهِ الطَّبَقَاتِ الثَّلَاثِ فِي مَعْنَى التَّقْوَى كَأَشْجَارٍ مَغْرُوسَةٍ عَلَى حَافَّةِ ذَلِكَ النَّهَرِ، مِنْ كُلِّ لَوْنٍ وَ جِنْسٍ وَ كُلُّ شَجَرَةٍ مِنْهَا يَسْتَمِصُّ الْمَاءَ مِنْ ذَلِكَ النَّهَرِ عَلَى قَدْرِ جَوْهَرِهِ وَ طَعْمِهِ وَ لَطَافَتِهِ وَ كَثَافَتِهِ، ثُمَّ مَنَافِعُ الْخَلْقِ مِنْ ذَلِكَ الْأَشْجَارِ وَ الثِّمَارِ عَلَى قَدْرِهَا وَ قِيمَتِهَا،قَالَ اللَّهُ تَعَالَى:‏ «صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى‏ بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى‏ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ»،‏ فَالتَّقْوَى لِلطَّاعَاتِ كَالْمَاءِ لِلْأَشْجَارِ وَ مَثَلُ طَبَائِعِ الْأَشْجَارِ وَ الْأَثْمَارِ فِي لَوْنِهَا وَ طَعْمِهَا مَثَلُ مَقَادِيرِ الْإِيمَانِ، فَمَنْ كَانَ أَعْلَى دَرَجَةً فِي الْإِيمَانِ وَ أَصْفَى جَوْهَرَةً بِالرُّوحِ كَانَ أَتْقَى، وَ مَنْ كَانَ أَتْقَى كَانَتْ عِبَادَتُهُ أَخْلَصَ وَ أَطْهَرَ وَ مَنْ كَانَ كَذَلِكَ كَانَ مِنَ اللَّهِ أَقْرَب...‏»[1]

حضرت صادق علیه السلام می فرمایند: «تقوى بر سه وجه باشد: صورت اول تقوى خاص الخاص است، و مخصوص مى‏شود به خواص مؤمنين و بندگان مخصوص پروردگار متعال و اولياء حق تعالى. و صورت دوم تقوى خاص است، و اختصاص پيدا مى‏ كند به افرادى كه در راه سلوك و در طريق تكميل ايمان و در مقام رياضت و مجاهدت هستند. و صورت سوم تقوى عام است، و براى همه طبقات كه در راه خداشناسى و اسلام هستند شامل مى ‏شود. و تقوى و حالت خوددارى از خلاف و عصيان از لحاظ حصول صفاء و طهارت، مانند آب صافيست كه در نهرى جارى مى‏شود، و درختهاى گوناگون به شكلها و جنسها و رنگهاى مختلف كه در اطراف آن نهر هستند، از آن آب استفاده كرده، و هر درختى به اختلاف استعداد و نيازمندى، و به تناسب خصوصيات طعم و مزه و لطافت و رنگ خود از آن تغذى مى ‏كنند، سپس مردم از آن درختها به انواع مختلف استفاده كرده، و از چوب و برگ و ميوه‏هاى آنها به اقتضاى طبايع و خصوصيات آنها منتفع مى‏ گردند. خداوند متعال مى‏ فرمايد: درختهايى كه از شاخه ‏هاى مترادف و غير مترادف متشكل شده و از آب يك رنگ و واحدى مشروب مى ‏شوند و ما برترى و امتياز مى ‏دهيم برخى از آنها را به بعضى ديگر. پس تقوى نسبت به طاعات و عبادات چون آبي است كه مورد استفاده نباتات‏ و درخت‏ها قرار گرفته، و خرمى و جلوه مخصوصى به آنها مى‏بخشد. و مثل ايمان همچون طبايع و خصوصيات ذاتى و رنگ و طعم درخت‏ها و ميوه‏ ها مى ‏باشد، و بى‏ايمان هرگز رنگ و طعم و شيرينى و مزه‏اى براى وجود افراد نباشد، و سپس با تقوى جلوه و سر سبزى و خرمى پيدا مى‏ كند. پس كسى كه ايمان او بالاتر و محكمتر بوده، و از جهت خصوصيات ذاتى و جوهر روحى پاكتر و صافتر باشد، بهتر مى‏ تواند از چشمه پاك تقوى استفاده كرده، و به نحو اكمل و اتم در مرتبه عالى تقوى قرار گيرد. و هر گاه انسان به صفت اعلاى تقوى متصف گشت؛ البته عادات و طاعات او خالص تر و پاك تر و بارونق تر و لايق تر خواهد بود و کسی که چنین باشد به خداوند نزدیک تر است...»

[1] منسوب به جعفر بن محمد، امام ششم عليه السلام، مصباح الشريعة - بيروت، چاپ: اول، 1400ق. ؛ ص38